• ข้อมูลทั่วไปของโค

    เรื่องวัวๆจร้าโคถูกเลี้ยงเป็นปศุสัตว์เพื่อเอาเนื้อ นมและผลิตภัณฑ์นมอื่นๆ รวมถึงเป็นสัตว์ลากเทียม ผลิตภัณฑ์อื่นจากโคมีหนังและมูล เพื่อใช้เป็นปุ๋ยคอกหรือเชื้อเพลิง ดังนั้นในการเลี้ยงโคต้องมีความเอาใจใส่ดูแล รักโค และมีความรู้เรื่องโคพอสมควร

    เรื่องวัวๆในอดีตในอดีตการเลี้ยงโคส่วนใหญ่จะเป็นอาชีพเสริมจากการทำไร่นา และเลี้ยงแบบปล่อยเลี้ยงตามทุ่งนา หรือที่สาธารณะต่างๆ คือตอนเช้านำออกไปเลี้ยง ใช้เชือกผูกที่โพร่งจมูก กับเสาหลักไม้ที่ตอกเข้ากับพื้นดิน ตอนเที่ยงนำไปกินน้ำแล้วย้ายสถานที่ ที่ใช้เลี้ยง ตอนเย็นนำกลับเข้าคอก ส่วนคอกนั้นส่วนใหญ่จะเป็นใต้ทุนบ้าน

    เรื่องวัวๆ ในปัจจุบันจร้าในปัจจุบันการเลี้ยงโค อาศัยพืชอาหารสัตว์ตามธรรมชาติ ส่งผลให้การเจริญเติบโตหรือการตอบสนองของโคในด้านต่างๆ มีประสิทธิภาพต่ำเนื่องจากขาดแคลนพืชอาหารในช่วงฤดูแล้ง หรือถ้าเป็นฤดูการทำนา ก็จะมีสารเคมีในพืชสูง ทำให้โคได้รับอาหารและโภชนาการไม่เพียงพอต่อความต้องการส่งผลให้ประสิทธิภาพการผลิตต่ำ การให้อาหารหยาบร่วมกับการเสริมอาหารข้น เป็นแนวทางหนึ่งที่ทำให้โคได้รับโภชนะโดยเฉพาะโปรตีนและพลังงานที่เพียพอต่อความต้องการของร่างกาย ส่งผลให้การเจริญเติบโตและการให้ผลผลิตเพิ่มขึ้น

    การเลี้ยงโคมีหลากหลายรูปแบบ ซึ่งก็ขึ้นอยู่กับรูปแบบของธุรกิจที่เกษตรกรเลือกตามต้นทุน และสภาพแวดล้อมของท้องถิ่นนั้นๆ อาทิเช่น การเลี้ยงวัวนม การเลี้ยงวัวขุนหรือโคขุน การเลี้ยงวัวพื้นบ้าน ในที่นี้เราจะพูดถึงการเลี้ยงโคพื้นบ้านสำหรับเกษตรกรรายย่อย

  • ลำดับขั้นตอนในการเลี้ยงโคพื้นเมือง

    1. เลือกรูปแบบการเลี้ยง

    • 1.1 ผลิตลูกโคขาย เป็นการเลี้ยงพ่อพันธุ์-แม่พันธ์ุ เพื่อผลิตลูกขาย
    • 1.2 การเลี้ยงขุน เป็นการเลี้ยงขุนโค ผลิตเนื้อมีคุณภาพ
    • 1.3 ผลิตลูกและเลี้ยงขุนทำสองอย่างควบคู่กัน

    2. เลือกระดับหรือขนาดของการเลี้ยง ให้เหมาะสมกับความสามารถหรือความพร้อมของตนเอง

    • 2.1 เลี้ยงแบบหลังบ้าน ผสมผสานในระบบไร่นา
    • 2.2 เลี้ยงในระบบฟาร์มขนาดเล็ก

    3. จัดเตรียมอาหารสำหรับเลี้ยงโค
    อาหารหลักของโค คือ อาหารหยาบ เช่น หญ้าสด หญ้ามัก หญ้าแห้ง ฟางข้าว ฯลฯ และอาหารข้นเป็นอาหารเสริมเพื่อให้โคมีสุขภาพสมบูรณ์ ถ้าเลี้ยงโคพื้นบ้านในที่สาธารณะ ซึ่งในปัจจุบันมีที่สำหรับเลี้ยงน้อย โคจะได้อาหารไม่เพียงพอ ควรจัดเตรียมอาหารให้โคในที่ที่ของเราเอง โดย

    • 1. ปลูกสร้างแปลงหญ้า
    • 2. จัดเตรียมอาหารหยาบที่มีในพื้นที่ เช่น ฟางข้าว หรืออาหารหยาบอื่นๆ
    • 3. จัดเตรียมอาหารข้นเพื่อให้เสริมบ้างโดยเฉพาะช่วงฤดูแล้ง
    • 4. จัดเตรียมอาหารแร่ธาตุนี้ก็ถือว่าสำคัญ โคต้องการปริมาณน้อยแต่ต้องมีให้เลือกกินทุกวัน

    4. จัดสร้างคอกโค
    คอกโคมีความสำคัญ ลักษณะและขนาด ไม่มีหลักเกณฑ์ตายตัว ขึ้นอยู่กับสถานที่และจำนวนโคที่เลี้ยง แต่มีหลักเกณฑ์ว่า

      • – คอกต้องโปร่ง
      • – ระบายอากาศดี
      • – ระบายน้ำดี
      • – มีอ่างน้ำ รางอาหาร ให้โคกินสะดวก

    อาจใช้วัสดุที่มี หรือหาง่ายในท้องถิ่น มาประยุกดัดแปลง

  • พันธุ์โคพื้นเมือง

    โคพื้นเมืองไทยสามารถจัดแบ่งได้เป็น 4 สายพันธุ์ ตามลักษณะรูปร่างภานนอก ภูมิประภาคและวัตถุประสงค์การเลือก

    1. โคพื้นเมืองภาคเหนือ หรือโคขาวลำพูน มีลักษณะ คือ

    • เนื้อเขา: สีน้ำตาลส้ม เนื้อละเอียด
    • เนื้อกีบ: สีน้ำตาลส้ม
    • ขอบตา เนื้อจมูก: สีชมพูไม่มีจุดด่างขาว
    • ขนพู่หาง และขนตา: สีขาว
    • ขนลำตัว: สีขาวเกรียน
    • สีนัยน์ตา: น้ำตาลดำ
    • สีหนัง: ชมพูส้ม
    • น้ำหนักเมื่อโตเต็มที่ :
      เพศผู้ 350-450 กก.
      เพศเมีย 300-350 กก.
    โคขาวลำพูนภาคเหนือ

    2. โคพื้นเมืองภาคอีสาน มีลักษณะ คือ

    • เนื้อเขา: สีดำ หรือน้ำตาลดำ
    • เนื้อกีบ: สีดำ หรือน้ำตาลแกมดำ
    • ขอบตา เนื้อจมูก: สีดำ น้ำตาล
      หรือน้ำตาลแกมดำ
    • ขนพู่หาง: สีดำ หรือน้ำตาลดำ
    • ขนลำตัว: สีน้ำตาล น้ำตาลแดง
      ดำ ขนสั้นเกรียน
    • สีนัยน์ตา และขนตา: สีดำ หรือน้ำตาล
    • สีหนัง: ชมพูส้ม
    • น้ำหนักเมื่อโตเต็มที่:
      เพศผู้ 350-400 กก.
      เพศเมืย 200-250 กก.
    KaoEsan

    3. โคพื้นเมืองภาคกลาง(โคลาน) มีลักษณะ คือ

    • เนื้อเขา และเนื้อกีบ: สีดำ หรือน้ำตาลดำ
    • ขอบตา เนื้อจมูก : สีดำ น้ำตาล หรือน้ำตาลดำ
    • ขนพู่หาง: สีดำ หรือน้ำตาล
    • ขนลำตัว: สีน้ำตาล น้ำตาลแดง ขนสั้นเกรียน
    • ขนตา และหนัง: สีดำ หรือน้ำตาล
    • น้ำหนักเมื่อโตเต็มที่:
      เพศผู้ 300-350 กก.
      เพศเมืย 200-260 กก.

    4. โคพื้นเมืองภาคใต้(โคชน)มีลักษณะ คือ

    • เนื้อเขา: สีดำ หรือน้ำตาลดำ
    • เนื้อกีบ: สีดำ หรือน้ำตาล
    • ขอบตา เนื้อจมูก: สีดำ น้ำตาล
      หรือน้ำตาลดำ
    • ขนพู่หาง: สีดำ หรือน้ำตาล
    • ขนลำตัว: สีน้ำตาล น้ำตาลแดง
      แดง ดำ ขนสั้นเกรียน
    • ขนตา และหนัง: สีดำ หรือน้ำตาล
    • น้ำหนักเมื่อโตเต็มที่:
      เพศผู้ 350-400 กก.
      เพศเมืย 230-280 กก.
  • การเลือกซื้อพันธุ์โคพื้นเมือง

    เรื่องวัวๆจร้า

    การประมาณอายุของโค

    การประมาณอายุของโคประมาณได้จากฟันหน้าคูล่าง 4 คู่ ซึ่งจะขึ้นตามจำนวนอายุ ฟันกรามก็สามรถนับได้แต่ไม่นิยมเพราะมองเห็นได้ยาก ฟันโคมี 2 ชุดเหมือนคน ฟันน้ำนมจะมีขนาดเล็ก เนื้อไม่แน่น ในช่วงที่คลอดใหม่ลูกโคจะมีฟันน้ำนม 1 คู่โพล่มาเล็กน้อย และภานใน 1 เดือน จะมีฟันน้ำนมครบ 4 คู่ ซึ่งจะอยู่จนโคอายุครบ 2 ปี ฟันแท้ จะมีขนาดใหญ่ เนื้อฟันแน่

    อายุของโค=จำนวนคู่ของฟันแท้+1

    เรื่องวัวๆจร้า

    การประมาณจำนวนลูกโค

    การประมาณจำนวนลูกโดยรอยคอดที่เขาของแม่โค ซึ่งรอยดังกล่าวเกิดจากแคลเซียม และฟอสฟอรัสถูกนำมาใช้ในการสร้างน้ำนม รอยคอดนั้นยังสามารถระบุความถี่ห่างในการให้ลูกของแม่โค ถ้าระยะห่างของรอยสม่ำเสมอกันแสดงว่าแม่โคให้ลูกสม่ำเสมอ แต่ถ้ารอยคอดห่างกันมาก แสดงว่าบางปีให้ลูก บางปีเว้น

    เรื่องวัวๆจร้า

    การประมาณน้ำหนักโคจากความยาวรอบอก

    เนื่องจากเกษตรกรไม่มีเครื่องชั่งในการชั่งน้ำหนักโค จึงอาศัยการประมาณน้ำหนักจากการวัดความยาวรอบอก โดยต้องให้โคยืนนิ่งบนพื้นราบ ขาตรง นำความยาวรอบอกที่วัดได้มาเทียบน้ำหนักตามตารางด้านล่าง

    เรื่องวัวๆจร้า

    การคัดเลือกโคจากลักษณะภายนอก

    ลักษณะรูปร่างวัวพื้นเมือง

    ด้านหน้า
    – กล้ามเนื้อที่ไหล่และโคนขาหน้านูนเด่น
    – กระดูหน้าแข่งมีขนาดใหญ่ บ่งชี้ถึงขนาดของกระดูก
    – เสือร้องให้ไม่ใหญ่ และเหนียงคอบาง

    ด้านบน
    – กล้ามเนื้อที่ไหล่นูน ทำให้เห็นส่วนอกเว้าเล็กน้อย
    – การกางของซี่โครงส่วนหน้าน้อย และค่อยๆขยายใหญ่ไปยังส่วนท้าย
    – ระยะห่างระหว่างกระดูกเชิงกรานและก้นกบมาก
    – กระดูกก้นกบควรอยู่สูงและห่างจากก้นมากๆ

    ด้านหลัง
    – กล้ามเนื้อส่วนบั้นท้ายหนาและลึก
    – ขาทั้งสองข้างใหญ่และอยู่ในตำแหน่งที่ห่างกัน แต่ตั้งตรง
    – ซอกระหว่างขาหลังทั้งสองไม่เต็มแสดงว่ามีเนื้อ ทำให้ต้องยืนห่างกัน

    ด้านข้าง
    – เสือร้องให้ไม่นูนใหญ่
    – กล้ามเนื้อโคนขานูนเด่น กระดูกหน้าแข้งยาวใหญ่
    – ส่วนซอกขาหลังเว้าขึ้นเล็กน้อย
    – ขาตรงตั้งฉากกับพื้นทั้งขาหน้าขาหลัง
    – แนวสันหลังตรงและยาว หมายถึงลำตัวยาวแต่ไม่ลึกนัก

    กรณีเลือกซื้อโคเพศผู้ ให้พิจารณาการว่าง ของขนาดของลูกอัณฑะด้วย คือลูกอันฑะต้องมีขนาดใหญ่สองข้างเท่ากัน ว่างในตำแหน้งพอดี ไม่หดสั้นหรือหย่อนยานเกินไป

  • คอกโคพื้นเมือง

    คอกควรสร้างบนที่สูง น้ำท่วมไม่ถึง ไม่มีน้ำขัง ถ้าเป็นไปได้ควรให้ความยาวอยู่ตามแนวทิศตะวันออก-ตะวันตก
    ขนาดคอกขึ้นอยู่กับขนาดและจำนวนโค มีหลักการคำนวณง่ายๆคือ

    • พื้นที่ส่วนที่เป็นหลังคา = ส่วนกว้างที่สุดของท้องโค x ความยาวจากปาก- บั้นท้าย x 2
    • พื้นที่ส่วนไม่มีหลังคา = 2เท่าของพื้นที่มีหลังคา

    แบบคอกโคสำหรับเกษตรรายย่อยเน้นวัสดุอุปกรณ์ที่มีและหาง่ายในท้องถิ่น

    • สถานที่ : ที่ดอนระบายน้ำดี ความยาวคอกอยู่ในทิศตะวันออก-ตะวันตก
    • พื้นคอก : ใต้หลังคาเป็นคอนกรีต หรือดินอัดแน่นลาดเท พื้นคอกมีหลังคาควรรองพื้นด้วยแกลบ
    • หลังคา : อาจทำจากสังกะสี จาก หรือแฝก
    • เสาคอก : ไม้เนื้อแข็ง ไม่ยูคาลิปตัส คอนกรีต
    • รั้วกั้น : ไม่เนื้อแข็ง ไม้ไผ่ ไม่ยูคาลิปตัส สูง 130-150 ซม. รั้วด้านนอก 4 แนว รั้วแบ่งคอก 3 แนว
    • รางอาหาร : คอนกรีต รางไม้ อ่างยาง
  • อาหารสำหรับโค

    อาหารที่จำเป็นสำหรับโคแบ่งเป็น 4 หมู่ คือ แป้งกับน้ำตาล โปรตีน ไขมัน และน้ำ โคจะสมบูรณ์แข็งแรงก็ต่อเมื่อได้อาหารครบตามที่ร่างกายต้องการเหมือนคนเรา

    ประเภทของอาหารโคแบ่งเป็น 3 ประเภท คือ อาหารหยาบ อาหารข้น และแร่ธาตุ

    อาหารหยาบ คือ อาหารที่มีเยื่อใยสูง เช่น หญ้า ถ้่ว เป็นต้น อาหารหยาบเป็นอาหารหลักของโคมี 3 แบบ ดังนี้

    • อาหารหยาบสด เช่น หญ้าสด ถั่วอาหารสด
    • อาหารหยาบหมัก เช่น หญ้าหมัก ข้าวโพดหมัก ข้าวฟ่างหมัก
    • อาหารหยาบแห้ง เช่น หญ้าแห้ง ถั่วอาหารแห้ง ฟางข้าว

    อาหารข้น คือ อาหารที่มีความเข้มขนของอาหารสูงโดยเฉพาะโปรตีน เป็นอาหารเสริมที่ให้แก่โคเพื่อโคจะได้รับสารอาหารเพียงพอต่อความต้องการของร่างกาย
    อาหารข้นได้จากการนำวัตถุดิบอาหารสัตว์ต่างๆ เช่น กากถั่ว มันเส้น รำละเอียด ข้าวโพดป่น ใบกระถินป่น เป็นต้น มาคลุกเคล้าผสมให้โคกิน การได้มาของอาหารข้นควรวิเคราะห์สูตรอย่างเหมาะสม

    แร่ธาตุ โดยปกติแล้วโคจะได้รับแร่ธาตจากอาหารหยาบและอาหารข้น แต่กระนั้นยังไม่เพียงพอต่อความต้องการของร่างกาย โคต้องการแร่ธาตุน้อย แต่ต้องการสม่ำเสมอ แร่ธาตุมี 2 แบบคือ

    • แร่ธาตุก้อน ซึ่งทางบริษัทเราก็มีจำหน่ายรวมถึงแร่ธาตุอีกหลายชนิดถ้าเกษตรกรต้องการ
    • แร่ธาตุผง เป็นการนำแร่ธาตุหลายชนิดมาผสมกันใส่รางให้โคเลียกิน เช่น ไดแคลเซียม กระดูกป่น เกลือ หรือพรีมิกซ์ เป็นต้น